Przy stale malejącej liczbie urodzin za kilka lat problem starzejącego się społeczeństwa szkockiego może stać się niemożliwy do udźwignięcia przez miejscowych podatników. Stąd też apele przedstawicieli władz, zachęcających nowo przyjętych członków Unii Europejskiej, w tym Polaków, do osiedlania się i zakładania rodzin.  Hasła te padają na podatny grunt i wielu z nas, zadowolonych z życia w Anglii, postanawia właśnie tu założyć rodzinę.

Warto więc przyjrzeć się bliżej prawnemu aspektowi regulującemu status przyszłej mamy w relacji z pracodawcą, jak również naświetlić jej sytuację tuż po urodzeniu dziecka. 

Uprawnienia, jakie nabywa kobieta w ciąży, jak i te, które przysługują z tytułu przyjścia dziecka na świat, nazywane są MATERNITY RIGHTS (PRAWA MACIERZYÑSKIE). Większość tych uprawnień nabywają kobiety zatrudnione w oparciu o umowę o pracę. W znacznej mierze nie dotyczą one jednak osób prowadzących działalność na własny rachunek.

Zgodnie z tymi prawami każda pracująca kobieta w ciąży ma prawo do wykonania w trakcie godzin pracy badań lekarskich, jeśli te zalecone są przez lekarza lub położną. W tej sytuacji pracodawca ma obowiązek zapłacić za nieobecność w pracy.

Dodatkowo, uczestnictwo np. w zajęciach szkoły rodzenia podczas godzin pracy, o ile zalecone przez lekarza, również daje przyszłej matce prawo do żądania zapłaty za nieobecny czas w pracy. Prawo to nazywane jest Right to time off (prawo do wolnego) i przysługuje niezależnie od czasu zatrudnienia.

Każda pracująca kobieta w ciąży może ubiegać się o 26 tygodni urlopu macierzyńskiego nazywanego Ordinary Maternity Leave (prawo do 26 tygodni urlopu macierzyńskiego należne każdej pracującej kobiecie, niezależnie od tego, od kiedy została zatrudniona), który jest płatny bądź bezpłatny.

Płatny urlop przysługuje wówczas, gdy zainteresowana pracowała nieprzerwanie u tego samego pracodawcy przez co najmniej 26 tygodni (6 i pół miesiąca) przed 15 tygodniem, jaki pozostał do czasu porodu. Przy założeniu, że jej wysokość zarobków pozwala na odprowadzanie składek z tytułu powszechnego ubezpieczenia, czyli tzw. National Insurance Contributions, może ona ubiegać się o ten zasiłek.

Zasiłek, jaki przysługuje z tytułu płatnego urlopu macierzyńskiego nosi nazwę Statutory Maternity Pay (SMP) i trwa 26 tygodni. Przez pierwsze 6 tyg. urlopu otrzymujemy 90% zarobków, po czym przez kolejne 20 tygodni (zgodnie z obowiąazujacą taryfą na 2006/7) jest to stała kwota w wysokości £108. Zasiłek ten jest wypłacany przez pracodawcę. Ażeby go otrzymać należy przedłożyć pracodawcy zawiadomienie na 28 dni przed planowaną datą, kiedy ma nastąpić pierwsza wypłata zasiłku.

Jeśli kobieta nie nabywa prawa do SMP (czyli nie pracowała co najmniej 26 tyg. u tego samego pracodawcy, poprzedzających 15 tydzień pozostały do czasu rozwiązania, bądź nie odprowadzała stawek z tytułu National Insurance), wówczas może ubiegać się o zasiłek zwany Maternity Allowance (MA). Otrzymuje się go gdy:

będąc w ciąży zmieniła pracę
jej zarobki są zbyt niskie
jest bezrobotna
pracuje na własny rachunek (Sole Trader).

Uwaga! Jeśli jesteś w ciąży a nie pracujesz lub masz własną firmę (działalność gospodarczą) możesz otrzymać prawo do zasiłku MA jeśli:

przepracowałaś w sumie 13 tygodni w okresie 16 miesięcy (66 tyg.) przed urodzeniem dziecka
twoje zarobki przekroczyły ustawowe minimum (kwota ta jest ustalana każdego roku).
Maternity Allowance jest wypłacane przez wydział The Social Security w Job Centre Plus.

Jeśli kobieta nie kwalifikuje się do otrzymania MA, wówczas The Social Security w Job Centre Plus automatycznie sprawdza czy przysługuje jej inny zasiłek, zwany Incapacity Benefit.
Wypłaca się go przez okres od 6 tygodnia poprzedzającego poród do 14 dnia po porodzie.

Ponadto, jeśli zainteresowanej nie przysługuje SMP ani MA bądź jej zarobki podczas urlopu macierzyńskiego nie zaspokajają niezbędnych potrzeb, może ona ubiegać się o przyznanie zasiłku zwanego Income Support. Zasiłek ten nie przysługuje w sytuacji, jeśli kobieta bądź jej partner posiadają oszczędności w kwocie powyżej £8000 albo jeśli pracuje 16 lub więcej godzin tygodniowo (w przypadku partnera są to 24 godz. tyg.)

Jeśli jedno z rodziców pracuje w wymiarze 16 godzin tyg. lub dłuższym, mogą ubiegać się o przyznanie Child Tax Credit bądź Working Tax Credit.

Jak już wspomnieliśmy, każda pracująca kobieta ma prawo do 26 tygodni urlopu macierzyńskiego - Ordinary Maternity Leave. Dodatkowo jednak, może uzyskać kolejne 26 tygodni urlopu zwanego Additional Maternity Leave (AML), pod warunkiem, że przepracowała u tego samego pracodawcy co najmniej 26 tygodni (6 i pół miesiąca) na15 tygodni przed rozwiązaniem. Uwaga! Dodatkowy urlop macierzyński (AML) jest niepłatny.

Od 1 kwietnia 2007 r. przyszłe matki nabywają prawo do dodatkowego urlopu macierzyńskiego (AML) niezależnie od tego jak długo pracowały u tego samego pracodawcy.

Co więcej, kobiety, które mogą otrzymywać płatny urlop macierzyński - Statutory Maternity Pay (SMP), dostaną zasiłek przez kolejne 13 tygodni, czyli w sumie przez 39 a nie jak obecnie 26 tygodni.

Uwaga! Najpóźniej na 15 tygodni przed porodem należy poinformować pracodawcę o tym, że:

jesteś w ciąży,
o planowanej dacie porodu
o zamierzonej dacie rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego
Po otrzymaniu powyższej informacji pracodawca jest zobowiązany do ustalenia daty kończącej urlop macierzyński.

Czy po jego zakończeniu szczęśliwa mama musi poinformować pracodawcę o chęci powrotu do pracy?

Nie, ani w przypadku Ordinary Maternity Leave (OML) (czyli pierwszych 26 tyg. urlopu) jak i Additional Maternity Leave (AML) (kolejnych 26 tyg.). Czyni to tylko wtedy, gdy chce wrócić wcześniej, niż to zostało uzgodnione.
Wówczas, w przypadku OML, 28 dni wcześniej informuje pisemnie pracodawcę o swej decyzji. W przypadku AML, wymagana jest dodatkowo data powrotu do pracy.

W następnym numerze poruszane będą kolejne zagadnienia z zakresu praw przysługujących kobietom w ciąży i matkom oraz praw rodzicielskich w ogóle.

Słowniczek


MATERNITY RIGHTS - uprawnienia, jakie nabywa pracująca kobieta w ciąży, jak i te, które przysługują z tytułu przyjścia dziecka na świat
ORDINARY MATERNITY LEAVE - prawo każdej pracującej kobiety do 26 tygodni urlopu macierzyńskiego niezależnie od długości zatrudnienia
ADDITIONAL MATERNITY LEAVE - prawo pracującej kobiety do dodatkowych 26 tygodni urlopu macierzyńskiego, o ile przepracowała u tego samego pracodawcy co najmniej 26 tygodni (6 i pół miesiąca) na15 tygodni przed rozwiązaniem.
STATUTORY MATERNITY PAY - prawo do zasiłku z tytułu urlopu macierzyńskiego w okresie pierwszych 26 tygodni urlopu
RIGHT TO PAY OFF - prawo do przeprowadzenia badań i uczestnictwa w innych zajęciach w trakcie czasu pracy, o ile zostały zalecone przez lekarza bądź położną. Na tej podstawie kobieta ma prawo żądać zapłaty za nieobecność w pracy.

Bliższych informacji dotyczących świadczeń z tytułu urodzenia bądź posiadania dziecka, można uzyskać
w każdym Job Centre Plus lub Inland Revenue.

Daria Wróblewska
GP, nr 1, listopad 2006

www.glospolski.eu