Bywa, że pracodawca łamie przepisane prawem procedury rozwiązujące umowę o pracę. Czujemy się wtedy pokrzywdzeni i rozgoryczeni. Nie musimy się godzić z taką sytuacją i możemy dochodzić swoich praw. Jakie są zatem przepisy prawne regulujące kwestie zwolnień i innych form zakończenia stosunku pracy z punktu widzenia pracownika?

Zwolnienie z pracy nazywane jest dismissal i może przybrać następujące formy:
- rezygnacji pracownika z pracy z powodu nieprzestrzegania przez pracodawcę warunków umowy (np. zaniżenie wynagrodzenia itp.) bądź jego niewłaściwego zachowania (np. presja na pracowniku, molestowanie itp.) - constructive dismissal
- rozwiązania umowy przez pracodawcę za wypowiedzeniem lub bez
- nieprzedłużenia przez pracodawcę umowy zawartej na czas określony
- uniemożliwienia młodej mamie powrotu do pracy z urlopu macierzyńskiego.

Prawo chroni pracownika przed bezzasadnym zwolnieniem nazywanym unfair dismissal. Jeśli uważasz, że zostałeś zwolniony bezzasadnie, możesz wystąpić do Trybunału Pracy z roszczeniem przeciw pracodawcy. Muszą jednak zostać spełnione poniższe kryteria:
- musi nastąpić zwolnienie z pracy
- dismissal
- w chwili zwolnienia musimy mieć status pracownika (być zatrudnionym na
podstawie umowy o pracę)
- pracownik nie może przekroczyć granicy wieku emerytalnego - 65 lat, jednakże nie dotyczy to wąskiej grupy ściśle określonych zawodów
- winien on być zatrudniony u tego samego pracodawcy przez okres co najmniej 1 roku.
Odstępstwem od tej reguły jest tzw.
zwolnienie automatycznie bezzasadne (automatically unfair dismissals). W tym przypadku długość stosunku pracy nie ma znaczenia
- roszczenie przeciwko pracodawcy
z tytułu bezzasadnego zwolnienia powinno być wniesione na przestrzeni trzech miesięcy od daty zwolnienia
- pracownik musi być legalnie zatrudniony na terytorium Wielkiej Brytanii.

Prawo nakłada na pracodawcę obowiązek poinformowania pracownika o przyczynie jego zwolnienia oraz przeprowadzenia odpowiednich procedur. Jeśli więc pracodawca nie zastosuje się do powyższych wymogów, wówczas zwolnienie pracownika traktowane jest jako bezzasadne - unfair dismissal, a w przypadku przepracowania u tego samego pracodawcy co najmniej 1 roku, uznawane jako automatycznie bezzasadne - automatically unfair dismissal.

Prawo dopuszcza jednak pewne sytuacje, na gruncie których zwolnienia z pracy są uzasadnione (pracownik nie musi zgadzać się z decyzją o zwolnieniu i zawsze może wystąpić na drogę postępowania do Trybunału Pracy).

Uzasadnione zwolnienia z pracy nazywane są potentially fair reasons for dismissal. Zalicza się do nich m.in.:
- utratę zdolności pracownika do wykonywania pracy (np. choroba) bądź brak lub utrata odpowiednich kwalifikacji (np. utrata prawa jazdy przez zawodowego kierowcę)
- niedopuszczalne zachowanie pracownika (np. kradzież w pracy, molestowanie seksualne np. klienta czy współpracownika, spożywanie alkoholu w czasie pracy itp.)
- sytuacja gdy dalsze zatrudnianie pracownika jest niemożliwe z uwagi na sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawnymi (np. utrata przez pracownika uprawnień na dźwig itp.)
- inne powody uznawane za istotne z punktu widzenia pracodawcy (np. reorganizacja firmy itp.).

W Trybunale Pracy musi ponadto zostać wykazane, że rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę było uzasadnione w zaistniałych okolicznościach - fair dismissal.


Niezależnie od powodów przedstawionych przez pracodawcę, niektóre zwolnienia z pracy są traktowane - z mocy prawa
- jako automatycznie bezzasadne (automatically unfair dismissals) i konstytuują się niezależnie od długości stosunku pracy.
Zaliczają się do nich m.in:
- zwolnienia będące przejawem dyskryminacji w różnych jej formach (np. płeć, wyznanie religijne, orientacja seksualna itp.)
- zwolnienia w związku z zajściem pracownicy w ciążę lub urodzeniem dziecka
- zwolnienia związane z członkostwem w związkach zawodowych
- zwolnienia będące rezultatem próby obrony przysługujących pracownikowi praw (np. z powodu wszczęcia przeciwko pracodawcy postępowania w Trybunale Pracy itp.)

W następnym numerze zostaną poruszone m.in. zagadnienia dotyczące procedur dyscyplinarnych i innych obowiązujących przy rozwiązaniu umowy o pracę. Napiszemy również o rodzajach rekompensat przyznawanych przez Trybunał Pracy.

Daria Wróblewska
GP, nr 3, styczeń 2007
www.glospolski.eu